Yer Hakkında
Tortum Gölü, Erzurum'un Uzundere ilçesi sınırlarında, yaklaşık 8 kilometre uzunluğunda ve 1 kilometre genişliğinde heyelan set gölüdür. Yaklaşık 10.000 yıl önce oluşan heyelan, Tortum Çayı'nın vadisini kapatarak bugünkü gölü oluşturmuştur. Gölün kuzey ucunda 48 metre yükseklik ve 22 metre genişlikteki Tortum Şelalesi yer alır; Türkiye'nin en yüksek doğal şelaleleri arasındadır. Alanda otopark, çeşme, tuvalet, piknik masaları, belirlenmiş kamp alanı, elektrik ve yürüyüş parkurları bulunur. Göl yüzeyi 1100 metre rakımdadır; çevresindeki dağlar 2500 metreyi aşar. 1937'de tabiat anıtı statüsü verilen alan korumalıdır.
Neden Gidilir
Tek bir günde şelale seyir terası, göl kenarında piknik ve yakın köylerdeki Ortaçağ Gürcü kilise yapılarını görmek mümkündür. Kuş gözlemi için bölge özellikle önemlidir: kızıl, kara, sakallı ve küçük akbaba dört türün bir arada görüldüğü nadir alanlardan biridir. Göl kıyısında olta balıkçılığı, yakın yamaçlarda kısa yürüyüşler, Tev Vadisi boyunca daha uzun parkurlar yapılabilir. Haho (Tortum) Kilisesi ve İşhan (Öşkvank) Kilisesi kültürel rotayı tamamlar. Şelaledeki seyir terasından sis yükselişi öğleye kadar fotoğrafçılara dramatik kadraj sunar.
Coğrafi Özellikler
Göl, Doğu Anadolu'da büyük tektonik kırıkların kesiştiği bir bölgede yer alır. Heyelanın oluşturduğu doğal baraj sonradan beton barajla güçlendirilmiştir. Göl yüzeyi yıl içinde 5-6 metre değişim gösterir; ilkbaharda kar erimesiyle yüksek seviyeye çıkar. Şelale, kayalık eşikten dökülerek aşağıdaki Tev Vadisi'ne 48 metre yükseklikten iner. Vadinin alt kesiminde geniş bir saçak ve doğal taraçalar oluşur.
Nasıl Gidilir
Erzurum şehir merkezinden 100 kilometrelik Erzurum-Artvin karayolu Uzundere'ye 1,5-2 saatte ulaşır. Toplu taşımada Erzurum otogarından Uzundere yönüne dolmuş seferleri çalışır; son bölüm için yerel taksi kullanılabilir. Erzurum Havalimanı'na İstanbul, Ankara ve İzmir'den düzenli uçuş vardır ve oradan araç kiralamak en pratik yöntemdir. Yusufeli üzerinden Artvin'den geliyorsanız 80 kilometre, yaklaşık 1,5 saat sürer. Giriş ücretsizdir, mangal serbesttir. Otopark hem üst seyir terası hem alt vadi tarafında mevcuttur.
En İyi Ziyaret Zamanı
Şelalenin debisi kar erimelerine bağlı olarak mayıs ve haziranda en yüksek düzeye ulaşır; sonraki aylarda Tortum Barajı'nın regülasyonu nedeniyle akış azalır. Temmuz-ağustos göl kıyısı piknikleri için en rahat dönemdir. Sonbaharda yaprak renkleriyle göl manzarası fotoğraf için güçlü sonuçlar verir. Kışın yol genellikle açık kalır ancak soğuk sert olabilir; kamp yazdan erken sonbahara kadar önerilir. Mayıs sonu-haziran ortası şelalenin en hareketli dönemidir; ağustos sonu pasif aylardır.
Kültürel Çevre
Uzundere ve çevresi, Ortaçağ'da Gürcü Krallığı sınırları içinde önemli bir bölgeydi. Haho (Bağbaşı) Kilisesi 10. yüzyıldan kalma çapraz planlı bir yapıdır ve hâlâ ayaktadır. İşhan (Öşkvank) Kilisesi'nin freskleri kısmen korunmuştur. Yusufeli'ndeki Barhal Kilisesi de aynı dönemin bir başka önemli yapısıdır. Köylerde geleneksel Karadeniz-Doğu Anadolu mimarisinin özgün örnekleri görülür.
İpuçları
Şelale çevresindeki kayalar kaygandır, korkuluk dışına çıkmayın. Sabah erken saatlerde ışık şelale fotoğrafı için daha yumuşaktır. Kuş gözlemi için dürbün ve sabır gereklidir; akbabalar termal yükselişle öğleye doğru daha aktif olur. Göl kenarında gölge sınırlıdır, şapka ve güneş koruması getirin. Haho ve İşhan kiliselerini de planınıza ekleyin; ikisi de Uzundere civarındadır. Akşamları yazın bile serin olur, ince bir mont yanınızda bulunsun. Engelli erişimi kısmi; seyir terasına yakın noktalar erişilebilir, göl kıyısı patikası zorludur. Evcil hayvan için su ve gölge bulundurun, alanda soğuk çeşme suyu vardır. Olta balıkçılığı için yerel düzenlemeyi sorun, bazı bölgeler avlanmaya yasaktır.
